صفحه اصلی سخنرانی
سخنرانی در همايش ادبيات و فلسفه: استعاره و خيال مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

فيلسوفان خانه فلسفه را بر زمين استعاره بنا كردند

 

كمال زبان در شعر است؛ شعر يك‌سر استعاره است. كمال زبان شعر در آغاز است؛ نه اينكه زبان از ابتدا به نقص آغاز شود و بعد برسد به زبان مثلا حافظ. شعر او را چگونه مي‌توان تنزل داد به زبان معيار و زبان منطق، يا هر زباني كه گروهي يا قومي زبان اصيل مي‌دانند؟ فيلسوفان قديم درباره زبان كوتاهي كرده‌اند؛ گرفتار دام سوفيسم شده‌اند؛ فلسفه همواره گرفتار اين دام بوده است و به اين‌جهت همواره با آن گلاويز و در هم آميخته. مشكل سقراط و افلاطون و ارسطو در رويارويي با  سوفيسم است؛ آنها مطلب را در اين مقابله باخته‌اند. افلاطون در كراتيلوس مسائل مهمي مطرح كرده است؛ در آنجا سقراط بزرگ چندان دستپاچه است كه از ايده زبان سخن نمي‌گويد.

 
سخنرانی در افتتاحیه همایش استاندارد آموزش مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

جمع ثبات و تغییر

لفظ استاندارد از ده ها سال پیش لفظ آشنایی شده است اما از ورود آن در متون علوم انسانی زمان زیادی نمی گذرد. من اولین‌بار آن را در حدود چهل سال پیش در مقاله‌ای که در فرانسه تحت عنوان زندگی استاندارد در مجله اسپری چاپ شده بود، دیدم. نگرانی نویسنده این بود که اروپا دارد به تدریج از شیوه زندگی آمریکایی تقلید می‌کند. در آن مقاله استاندارد قدری معنی منفی داشت. مشکل اختلاف در مورد لفظ استاندارد از آنجا ناشی می شود که گاهی درست در جای خویش قرار دارد و گاهی در جای مناسب نیست. در مواردی استاندارد لازم و ضروری است و در مواردی شاید بی وجه و زائد باشد و به این جهت مهم است که بدانیم چه چیز باید استاندارد شود و چه چیز را اصلاً نمی توان استاندارد کرد و استاندارد کردنش ضرورت ندارد. این کار برای جهان توسعه نیافته و در حال توسعه بسیار دشوار است مع هذا مشکل را رفع نشدنی نباید دانست. استاندارد متعلق به دنیای تکنولوژی و مربوط به تکنیک است.

 

 
سخنرانی در دانشگاه فارابی آلماتی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

دفاع از فلسفه در حدیث فارابی

1- با اینکه در سن و سال پیری سفر کردن مشکل است از اینکه به قزاقستان آمده ام بسیار خوشوقتم. صرفنظر از مقام و موقعیت قزاقستان در آسیای میانه این کشور برای من زادگاه فارابی است. من هم از زمانی که این فیلسوف را شناخته ام خود را همزبان و هموطن او می دانم. ولی یک ایرانی چگونه خود را هموطن مردی می داند که در فاراب به دنیا آمده و بزرگ شده و در آنجا قسمت اعظم عرض جغرافیای تفکر و علم و فرهنگ زمان خود را پیموده و آخرین سال های عمر خود را در شام یکسره صرف تحقیق و تفکر کرده و در همان جا وفات یافته است. کاش کسی در ایران یا در قزاقستان می توانست سیر زندگی فارابی در فاراب و مرو و بغداد و شام را در یک فیلم تصویر کند. زندگی همه دانشمندان دوران درخشان علم و فرهنگ اسلامی سخت بوده است. ابن سینا و ابوریحان بیرونی نیز سالها در جستجوی جایی امن، آواره بوده اند اما سفرهای فارابی صرفاً سفرهای اختیاری به قصد علم آموزی بوده و اگر بالاخره در شام اقامت کرده بدان جهت بوده است که در آنجا با آزادی می توانسته است به فلسفه مشغول باشد.

 

 
سخنرانی در مراسم رونمایی کتاب تازه میرشکاک مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

زندگی شاعر ملاک شعر او نیست

نباید ملاك خوب یا بد بودن شعر را زندگی شخصی و خصوصی شاعر دانست. اگر چنین بود شارل بودلر در تاریخ ماندگار نمی شد. شخصیمانند بودلر شاعر است و هر اخلاقی كه داشته، باز هم شعرش را نمی توانیم منكر شویم.

اگر شخصی عیبی داشته باشد ما هزار عیب دیگر هم به او نسبت می دهیم تا ثابت كنیم كه به حق آن شخص را نمی پسندیدم و در همین راستا اگر كسی را از منظر اخلاقی نمی پسندیم می گوییم شاعر نیست.

فروغ فرخزاد شاعر است. حال هر چه می خواهید راجع به او بگویید، شاعر بودن او را نمی توانیم منكر شویم و به اختیار من و شما نیست. شاملو نیز شاعر است. یوسفعلی میرشكاك در بررسی این شخصیت ها باید عمق و وزن شعرشان را تشخصیص بدهد. البته منظور از وزن شعر، وزن عروضی نیست بلكه جان و روح شعر است.

 

 
سخنرانی در مراسم افتتاحیه دوره‌های آموزشی بنیاد فردید مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

حرمت فکر و متفکران را نگه داریم

جهان، جهان پروپاگاندا و تبلیغات است، با پروپاگاندا و تبلیغات می شود چیزی را خوب جلوه داد یا آنرا از اعتبار انداخت اما با تبلیغات و پروپاگاندا نمی توان چیزهای بزرگ را ناچیز نشان داد و یا ناچیزها را بزرگ نشان داد. اگر کسی صاحب نظر و هنر است؛ نظر و هنر پوشاندنی نیست آشکار می شوند طبعش آشکارشدگی است. بنابراین کوشش بیهوده نکنیم که بخواهیم اثر متفکری را محو کنیم. فلسفه مجال بحث و چون و چرا است؛ همه ما که اهل فلسفه هستیم نه فقط حق داریم بلکه باید اهل گفت و چون و نظر باشیم. فلسفه محل تقلید نیست. وقتی احکام عملی و عبادی داریم باید از مجتهد جامع الشرایط تقلید کنیم، اما در فلسفه و تفکر جایی برای تقلید نیست. همه اگر اهل فلسفه هستیم به حکم فلسفه موظف به فکر کردن هستیم. اما به حکم همان فلسفه حق انکار و نفی نداریم. فلسفه را می آموزیم که مسائل زمان را دریابیم. دانستن اینکه وجود اصیل است یا ماهیت؛ مشکلی از مشکلات ما را حل نمی کند وقتی حل می کند بدانیم که مبنا و مبدا چه مسائلی می شود و در حل چه مسائلی به ما کمک می کند.

 

 
سخنرانی در همایش فلسفه و صلح جهانی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

ما به زمان صلح امید داریم

صلح و جنگ از هم جدا نیستند، نمی توان درباره صلح و دوستی سخن گفت بی آنکه جنگ و دشمنی در نظر بیاید. در تاریخ کسانی گفته اند که تاریخ جنگ است. مرزبندی ها با جنگ معین می شود. کسی که مشهورترین کتاب را درباره جنگ نوشته، گفته است که جنگ ادامه سیاست است، من نمی دانم جنگ ادامه سیاست است یا سیاست ادامه جنگ، اما هر چه هست این دو از هم جدا نیستند.ابتدا وحدت است و بعد تفرق ایجاد می شود. وقتی وحدت در راه کثرت بیافتد اختلاف و جنگ به وجود می آید. در تاریخ بشر همیشه جنگ وجود داشته است. هگل می گوید: صفحات کتاب صلح در تاریخ سفید است و بسیاری دیگر از فیلسوفان هم بر جنگ تأکید دارند.

 

 
سخنرانی در نشست ادراکات اعتباری علامه طباطبایی و فلسفه فرهنگ مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

باید از فلسفه اسلامی بهره ببریم

ما هنوز خیلی بسته ادراکات حقیقی هستیم شاید در ظاهر بگوییم که این درست است و از چیزهای دیگر که اعتباریات است باید گذشت. اما ما باید یک راهی پیدا کنیم میان فلسفه اسلامی و زمان که کوشش علامه طباطبایی در این طریق بود. این ادراکات اعتباری سابقه ای طولانی دارد یعنی از عصر یونانیان مسئله ادراکات اعتباری مطرح بوده است. در دوره جدید چیزی به این عنوان مطرح نشده است اما اعتباری بودن ادراک تمام مسئله است. یعنی از قرن 17 به این سمت ادراکات حقیقی به معنای فلسفه اسلامی به نظر می رسد مورد قبول هیچ فیلسوفی نیست که بگوید علم، علم به اعیان اشیاء است و ما توان این را داریم که اعیان اشیاء پی ببریم. ارسطو در «اخلاق نیکوماخوس» ادراکات اعتباری را در بحث «فنوزسیس» مطرح کرد که فلاسفه ما این را به «فضیلت عقلی» تعبیر کردند.

 

 
سخنرانی در دومین سلسله نشست‌های الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

جدایی علم و عمل ترویج دروغ است

 

من آدم باهوشی نیستم و از آن دسته انسان‌هایی نیستم که همه مفاهیم را زود می‌گیرند، بنابراین برای رسیدن به جایی که هم اکنون هستم، ناچار بودم تلاش زیادی بکنم. روش تدریس من هم اینگونه است که نمی‌توانم مرتب و منظم چیزی را شرح دهم. در این جلسه نیز مرا از بیان مطالب منسجم معذور بدانید. همیشه از جایی شروع می‌کنم و نمی‌دانم بحث به کجا می رود. این روش ممکن است برخی را سرگردان کند ولی به برخی دیگر ایده‌های تازه برای تفکر می‌دهد. به نظر بنده تفکر مهم‌ترین چیز است؛ حتی از اندوختن دانش بسیار مهم‌تر است.

 
سخنرانی در آیین نودمین سال افتتاح کتابخانه مجلس شورای اسلامی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

قانون را باید درست نوشت

من معلم دانشکده ادبیات بوده‌ام و علاقمند به زبان فارسی، اما گلایه‌ای دارم و آن اینکه قانون را باید درست نوشت، باید به شکلی نوشته شود که کسی نتواند بخش یا لفظی از آن را کم یا زیاد کند، البته در قانون حرف‌های کلی و مبهم جایی ندارد. معلم با کتاب سر و کار دارد. اینجا هم کتابخانه مجلس است که در حال حاضر یکی از کتابخانه‌های مهم کشور شمرده می‌شود، پس باید مرجع نمایندگان مجلس باشد، اینطور هم هست و بیشتر کتاب‌هایی که مناسب کار قانون، قضا و حکومت باشد اینجا موجود است.

 

 
سخنرانی نشست بررسی وضعیت فلسفه معاصر ایران مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

بدون فلسفه، آینده‌نگری نداریم

من در دهه 70 عمرم بیش از 20 کتاب تالیف کرده ام که بخشی از این آثار گردآوری و برخی دیگر کارهای اصلاحی گذشته و تالیفات جدید من هستند. من پژوهشگر نیستم و وقتی راجع به برنامه‌ریزی می‌نویسم پژوهشی درباره اینکه برنامه‌ریزی چیست نمی‌دهم، چون در این صورت مخاطب توقع دارد درس بیاموزد.  مساله من «فلسفه» است .به طور مثال در کتاب «سیری در تاریخ روشنفکری در ایران و جهان» مساله من این است که روشنفکری چیست؟ چگونه و چرا پدید آمده و در میان ما چه سرنوشتی داشته است؟

 

 
<< شروع < قبلی 1 2 3 4 5 6 7 بعدی > انتها >>

صفحه 5 از 7