صفحه اصلی سخنرانی
سخنرانی در مراسم گرامیداشت روز جهانی آینده مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

آینده و آینده نگری

به من گفته اند که چند دقیقه ای راجع به فلسفه و آینده نگری چیزی عرض کنم. ما هم مثل همه کشورها به آینده نگری علمی برای برنامه ریزی نیاز داریم زیرا برنامه ریزی ها بر اساس آینده نگری علمی صورت می گیرد. اما آینده نگری علمی مقدمات و شرایط و زمینه ای دارد که به دل و جان مردمان پیوسته است و نویسندگان و شاعران و فیلسوفان در تمهید و فراهم آوردن آن مشارکت داشته اند. من که شاگرد مدرسه فلسفه هستم اعتقاد دارم که جهان جدید و متجدد جهان تحول و تغییر است و این تحول در صد سال اخیر در همه جا و به خصوص در جهان توسعه نیافته باید بر وفق برنامه انجام شود.

 
سخنرانی در مراسم گرامیداشت روز مهندس مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

مهندس، مثال انسان دوره جدید است

اگر من در مجلسی بودم که قرار بود نام کسی با روز مهندسی قرین شود با نام نصیرالدین طوسی موافقت نمی‌کردم. تصور نشود که به نصیرالدین احترام نمی‌گذارم؛ وی یکی از بزرگان تاریخ ما و یکی از جامع‌ترین اصحاب علم در همه زمانهاست. اصلاً بالاتر بگویم که نصیرالدین یک اعجوبه است. نصیرالدین منجم، ریاضی‌دان، طبیب، فیلسوف و سیاست‌مدار و فقیه و متکلم و عالم به عرفان نظری است و البته از مهندسی زمان خود ـ می‌دانید که مهندسیِ آن زمان با مهندسی الانِ شما تفاوت دارد ـ نیز اندکی بهره داشته است. پس او در جداول مهندس نیست، بلکه فیلسوف و طبیب و منجم و سیاست‌مدار است، ولی این نام‌گذاری در اینجا یک حسن بزرگ برای شخص من دارد که آن را بهانه کنم و بپرسم.

 

 
سخنرانی در آیین رونمایی فصلنامه «نقد کتاب کلام، فلسفه و عرفان» مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

شرایط نقد کتاب نداریم

مجلات نقد کتاب که در این حوزه منتشر می‌شوند بیشتر نظرشان نقد فلسفه است . اگر نظر من را در این باره بدبینانه نبینید باید بگویم که از سال 1334 تاکنون با بیشتر مجلاتی که درباره نقد کتاب فعال بودند همکاری داشته‌ام. البته گاهی این همکاری زیاد و در برخی موارد کم بوده است. یکی از مجلاتی که در این باره خوب عمل می‌کرد مجله‌ای بود که دکتر ایرج افشار آن را منتشر می‌کرد و همان‌گونه که می‌دانید ایشان فردی اهل کتاب به معنای واقعی کلمه است، بدین معنی که کتابشناس، کتابدان و کتابدوست است. مجله نقد دیگری که توسط انتشاران نیل منتشر می‌شد هم مخاطب داشت. این مجله نیز با وجود حجم کمی که داشت  همواره در آن مطلب داشتم. به هر حال تجربه من در این سال‌ها می‌گوید که ما نقد حقیقی نداشتیم. بدین معنی که اگرچه درباره کتاب، کم و بیش می نویسیم اما نقد ما به کتاب بیشتر نقد صورت آن است.

 

 
سخنرانی در بیست و سومین جشنواره پژوهش دانشگاه تهران مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

دانشگاه از جامعه جدا نیست

دانشگاه تهران محل زندگی و فعالیت من است. دانشگاهی که 60 سال در آن خدمت کرده‎ام، به دوران بلوغ پژوهشی خود رسیده است. آن زمان که بنده تازه وارد دانشگاه تهران شده بودم، دانشگاه آموزشی بود، هنوز هم آموزشی است. دانشگاه را نمی‎توان از جامعه جدا دانست. هیچ‌یک از ما به پیوند میان پژوهش و ساماندهی آن با مردم در کشور شکی نداریم و می‎دانیم کشور به پژوهش نیاز دارد. هنگامی‌که تفکر و علم سازمانی پیدا می‎کند، نظم و ترتیبی دارد و برای آن مراسم نیاز است؛ علم و پژوهش نیز مناسک خاص خود را می‎خواهد.

 
سخنرانی در همايش ادبيات و فلسفه: استعاره و خيال مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

فيلسوفان خانه فلسفه را بر زمين استعاره بنا كردند

 

كمال زبان در شعر است؛ شعر يك‌سر استعاره است. كمال زبان شعر در آغاز است؛ نه اينكه زبان از ابتدا به نقص آغاز شود و بعد برسد به زبان مثلا حافظ. شعر او را چگونه مي‌توان تنزل داد به زبان معيار و زبان منطق، يا هر زباني كه گروهي يا قومي زبان اصيل مي‌دانند؟ فيلسوفان قديم درباره زبان كوتاهي كرده‌اند؛ گرفتار دام سوفيسم شده‌اند؛ فلسفه همواره گرفتار اين دام بوده است و به اين‌جهت همواره با آن گلاويز و در هم آميخته. مشكل سقراط و افلاطون و ارسطو در رويارويي با  سوفيسم است؛ آنها مطلب را در اين مقابله باخته‌اند. افلاطون در كراتيلوس مسائل مهمي مطرح كرده است؛ در آنجا سقراط بزرگ چندان دستپاچه است كه از ايده زبان سخن نمي‌گويد.

 
سخنرانی در افتتاحیه همایش استاندارد آموزش مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

جمع ثبات و تغییر

لفظ استاندارد از ده ها سال پیش لفظ آشنایی شده است اما از ورود آن در متون علوم انسانی زمان زیادی نمی گذرد. من اولین‌بار آن را در حدود چهل سال پیش در مقاله‌ای که در فرانسه تحت عنوان زندگی استاندارد در مجله اسپری چاپ شده بود، دیدم. نگرانی نویسنده این بود که اروپا دارد به تدریج از شیوه زندگی آمریکایی تقلید می‌کند. در آن مقاله استاندارد قدری معنی منفی داشت. مشکل اختلاف در مورد لفظ استاندارد از آنجا ناشی می شود که گاهی درست در جای خویش قرار دارد و گاهی در جای مناسب نیست. در مواردی استاندارد لازم و ضروری است و در مواردی شاید بی وجه و زائد باشد و به این جهت مهم است که بدانیم چه چیز باید استاندارد شود و چه چیز را اصلاً نمی توان استاندارد کرد و استاندارد کردنش ضرورت ندارد. این کار برای جهان توسعه نیافته و در حال توسعه بسیار دشوار است مع هذا مشکل را رفع نشدنی نباید دانست. استاندارد متعلق به دنیای تکنولوژی و مربوط به تکنیک است.

 

 
سخنرانی در دانشگاه فارابی آلماتی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

دفاع از فلسفه در حدیث فارابی

1- با اینکه در سن و سال پیری سفر کردن مشکل است از اینکه به قزاقستان آمده ام بسیار خوشوقتم. صرفنظر از مقام و موقعیت قزاقستان در آسیای میانه این کشور برای من زادگاه فارابی است. من هم از زمانی که این فیلسوف را شناخته ام خود را همزبان و هموطن او می دانم. ولی یک ایرانی چگونه خود را هموطن مردی می داند که در فاراب به دنیا آمده و بزرگ شده و در آنجا قسمت اعظم عرض جغرافیای تفکر و علم و فرهنگ زمان خود را پیموده و آخرین سال های عمر خود را در شام یکسره صرف تحقیق و تفکر کرده و در همان جا وفات یافته است. کاش کسی در ایران یا در قزاقستان می توانست سیر زندگی فارابی در فاراب و مرو و بغداد و شام را در یک فیلم تصویر کند. زندگی همه دانشمندان دوران درخشان علم و فرهنگ اسلامی سخت بوده است. ابن سینا و ابوریحان بیرونی نیز سالها در جستجوی جایی امن، آواره بوده اند اما سفرهای فارابی صرفاً سفرهای اختیاری به قصد علم آموزی بوده و اگر بالاخره در شام اقامت کرده بدان جهت بوده است که در آنجا با آزادی می توانسته است به فلسفه مشغول باشد.

 

 
سخنرانی در مراسم رونمایی کتاب تازه میرشکاک مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

زندگی شاعر ملاک شعر او نیست

نباید ملاك خوب یا بد بودن شعر را زندگی شخصی و خصوصی شاعر دانست. اگر چنین بود شارل بودلر در تاریخ ماندگار نمی شد. شخصیمانند بودلر شاعر است و هر اخلاقی كه داشته، باز هم شعرش را نمی توانیم منكر شویم.

اگر شخصی عیبی داشته باشد ما هزار عیب دیگر هم به او نسبت می دهیم تا ثابت كنیم كه به حق آن شخص را نمی پسندیدم و در همین راستا اگر كسی را از منظر اخلاقی نمی پسندیم می گوییم شاعر نیست.

فروغ فرخزاد شاعر است. حال هر چه می خواهید راجع به او بگویید، شاعر بودن او را نمی توانیم منكر شویم و به اختیار من و شما نیست. شاملو نیز شاعر است. یوسفعلی میرشكاك در بررسی این شخصیت ها باید عمق و وزن شعرشان را تشخصیص بدهد. البته منظور از وزن شعر، وزن عروضی نیست بلكه جان و روح شعر است.

 

 
سخنرانی در مراسم افتتاحیه دوره‌های آموزشی بنیاد فردید مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

حرمت فکر و متفکران را نگه داریم

جهان، جهان پروپاگاندا و تبلیغات است، با پروپاگاندا و تبلیغات می شود چیزی را خوب جلوه داد یا آنرا از اعتبار انداخت اما با تبلیغات و پروپاگاندا نمی توان چیزهای بزرگ را ناچیز نشان داد و یا ناچیزها را بزرگ نشان داد. اگر کسی صاحب نظر و هنر است؛ نظر و هنر پوشاندنی نیست آشکار می شوند طبعش آشکارشدگی است. بنابراین کوشش بیهوده نکنیم که بخواهیم اثر متفکری را محو کنیم. فلسفه مجال بحث و چون و چرا است؛ همه ما که اهل فلسفه هستیم نه فقط حق داریم بلکه باید اهل گفت و چون و نظر باشیم. فلسفه محل تقلید نیست. وقتی احکام عملی و عبادی داریم باید از مجتهد جامع الشرایط تقلید کنیم، اما در فلسفه و تفکر جایی برای تقلید نیست. همه اگر اهل فلسفه هستیم به حکم فلسفه موظف به فکر کردن هستیم. اما به حکم همان فلسفه حق انکار و نفی نداریم. فلسفه را می آموزیم که مسائل زمان را دریابیم. دانستن اینکه وجود اصیل است یا ماهیت؛ مشکلی از مشکلات ما را حل نمی کند وقتی حل می کند بدانیم که مبنا و مبدا چه مسائلی می شود و در حل چه مسائلی به ما کمک می کند.

 

 
سخنرانی در همایش فلسفه و صلح جهانی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

ما به زمان صلح امید داریم

صلح و جنگ از هم جدا نیستند، نمی توان درباره صلح و دوستی سخن گفت بی آنکه جنگ و دشمنی در نظر بیاید. در تاریخ کسانی گفته اند که تاریخ جنگ است. مرزبندی ها با جنگ معین می شود. کسی که مشهورترین کتاب را درباره جنگ نوشته، گفته است که جنگ ادامه سیاست است، من نمی دانم جنگ ادامه سیاست است یا سیاست ادامه جنگ، اما هر چه هست این دو از هم جدا نیستند.ابتدا وحدت است و بعد تفرق ایجاد می شود. وقتی وحدت در راه کثرت بیافتد اختلاف و جنگ به وجود می آید. در تاریخ بشر همیشه جنگ وجود داشته است. هگل می گوید: صفحات کتاب صلح در تاریخ سفید است و بسیاری دیگر از فیلسوفان هم بر جنگ تأکید دارند.

 

 
<< شروع < قبلی 1 2 3 4 5 6 7 8 بعدی > انتها >>

صفحه 5 از 8